Secde ve İblis'in İsyanı

İblis Allah'ın varlığını inkâr etmedi, ona "Rabbim" dedi. Hatta şerefine yemin etti. Yine de kovuldu. Peki onu kovduran neydi?

Bu bölümde secde emrini ve sonrasını ayet ayet takip ediyoruz: secdenin mahiyeti, İblis'in cinlerden oluşu, "Ene hayrun minhu" cümlesi, kibrin tanımı, racîm ve lanet, istenen mühlet, dosdoğru yolun üzerine oturma planı, sayılan dört yön ve sayılmayan beşincisi, şeytanın hakimiyetinin sınırı ve ahiretteki itirafı.

Secde emri

Âdem yaratılıp şekil verildikten sonra meleklere ona secde etmeleri emredilir. Hepsi secde eder; İblis hariç. A'râf 7:11

Üç kelime

Allah, İblis'e onu secdeden neyin alıkoyduğunu sorar. Cevap Arapçada üç kelimeyle başlar: ene hayrun minh, “Ben ondan hayırlıyım.” Gerekçesi, yaratıldığı maddedir: ateş ve çamur.

KUR'ANA'râf 7:12

قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ ۖ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ

Allah, “Sana emrettiğim zaman seni saygı ile eğilmekten ne alıkoydu?” dedi. (O da) “Ben ondan hayırlıyım. Çünkü beni ateşten yarattın. Onu ise çamurdan yarattın” dedi.

Diyanet İşleri meali

«Rabbim» dedi

Hicr suresindeki anlatımda İblis, kovulduktan sonra bile Allah'a “Rabbim” diye hitap eder: “Rabbim! Öyle ise onların tekrar diriltilecekleri güne kadar bana mühlet ver”. Tanımak, boyun eğmek anlamına gelmemiştir. Hicr 15:36

Dört yön

İblis, insanları doğru yoldan saptırmak için dört yönden sokulacağını söyler. A'râf 7:16–17

مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ

önlerinden

وَمِنْ خَلْفِهِمْ

arkalarından

وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ

sağlarından

وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ

sollarından

—

üstlerinden? sayılmadı

Hâkimiyetin sınırı

Allah'ın cevabı açıktır: İblis'in, Allah'ın kulları üzerinde bir nüfuzu olamaz; ona uyanlar bunun dışındadır. Hicr 15:41–42